De sociale en emotionele ontwikkeling wordt vaak uitgesproken als “de sociaal/emotionele” ontwikkeling. Hiermee wordt aangegeven dat deze twee zaken kennelijk onverbrekelijk bij elkaar horen, vaak ziet men het dan ook als één geheel. De sociale ontwikkeling houdt in dat een kind zich weet te ontwikkelen tot een sociaal vaardig wezen, dat het gedrag vertoont dat bij de omstandigheden en de leeftijd past. De emotionele ontwikkeling houdt in dat een kind zich emotioneel zo weet te ontwikkelen dat het emoties vertoont die passend zijn bij de omstandigheden en de leeftijd. Het kind moet de wereld om hem begrijpen op zijn eigen niveau en de emoties die al of niet getoond worden, moeten passen bij de leeftijd.
Bij hoogbegaafde kinderen kan men echter beter spreken over ontwikkelingsniveau dan over leeftijd.
(Uit ‘Hagar een hoogbegaafd meisje’).

Behalve dat een kind emoties toont die passen bij het moment, is het ook van belang dat een kind de emoties van anderen en van zichzelf weet te herkennen en te plaatsen. Naarmate een kind ouder wordt, zal het ook steeds beter in staat zijn de eigen emoties te sturen. De sociale en emotionele ontwikkeling van hoogbegaafde kinderen wordt mede bepaald door hun anders zijn, waar dikwijls in onvoldoende mate rekening mee wordt gehouden.

Het anders zijn valt op door:
Vriendschapsverwachtingen die passen bij kinderen die enkele jaren ouder zijn.

Een woordenschat en manier van praten die door andere kinderen niet begrepen wordt andere interesses.

Grotere denksprongen, waardoor het samen werken en samen spelen met andere kinderen bemoeilijkt wordt

Het kind komt onbegrip tegen en begrijpt daarnaast niet hoe andere kinderen van dezelfde leeftijd denken. Problemen die ontstaan, ontstaan niet omdat het kind hoogbegaafd is, maar omdat hij/zij zich onbegrepen en afgewezen kan voelen.
(Uit: De Wereld van Wijsneuzen).

De verschillende pedagogen en psychologen hebben het niet zozeer over een emotionele ontwikkeling als wel over de ontwikkeling van het zelf en het van verkrijgen een zelfbeeld.
Piaget b.v. heeft dat aangeduid als een afnemend egocentrisme. Een peuter mist nog het vermogen om onderscheid te maken tussen de eigen en andermans visie en ervaart zichzelf als het centrum van de wereld. Dit wordt gaandeweg minder en dit zal zich weerspiegelen in zijn zelfconcept. Het kind wordt er zich van bewust dat anderen een situatie niet zo beleven als hij/zij zelf en dat zij over andere kennis beschikken.
In die zin kun je de ontwikkeling van een zelfconcept ook koppelen aan de cognitieve ontwikkeling. Hoogbegaafde kinderen kunnen zich eerder dan andere kinderen verplaatsen in de situatie van anderen, gewoon omdat ze dat ook eerder begrijpen. Ze gaan a.h.w. sneller door de verschillende “fases” heen.
Omdat het kind zich beter kan inleven in gedachten en gevoelens van anderen, kan het ook eerder en beter anticiperen op wat anderen denken en voelen.
Hier wordt het je kunnen spiegelen aan anderen van belang. Omdat het hoogbegaafde kind anders is, verder in zijn/haar ontwikkeling, kan het zich dikwijls niet spiegelen aan leeftijdgenoten. Dit staat de ontwikkeling van een juist en positief zelfbeeld in de weg.
Om een gezonde ontwikkeling niet te belemmeren, moet het kind in staat gesteld worden om op te kunnen trekken met ontwikkelingsgelijken.