Mijn zoon van 8 jaar is een jonge leerling en nu heeft men besloten dat hij niet gaat versnellen omdat hij nog zo jong is, maar hij krijgt wel verrijkingsstof, zei z’n juf, tenminste, wanneer hij het gewone werk af heeft. Hij is de beste leerling van de klas en hij haalt erg hoge cijfers, maar hij heeft een erg laag werktempo. Zelf zegt hij dat dit komt doordat hij alles al weet. Ik ben bang dat hij op deze manier aan die verrijking nooit toe zal komen. Ik wil aan zijn juf vragen om hem minder van het gewone werk te laten doen, zodat hij wel aan die verrijking toe zal komen. Is dat een goed idee?

Het lijkt zeker een goed idee te zijn om de reguliere leerstof voor uw zoon in te dikken. En het is zeer de vraag of deze maatregel afdoende zal zijn. Het is overigens vanzelfsprekend om de reguliere leerstof in te dikken zodat er tijd vrijkomt voor het extra werk. Het extra werk moet voor de leerling de plek innemen van een deel van het reguliere werk, in die zin gaat het dus niet om extra werk. Voor de hoogbegaafde leerling gaat het dan gewoon om de leerstof waar hij/zij op dat moment aan toe is.Verbreding, verdieping en verrijking wordt bij elkaar ook wel extra leerstof genoemd. Niet iedereen bedoelt hetzelfde met deze termen, maar wanneer men het over extra werk heeft, weet iedereen wel dat het gaat om leerstof welke buiten het reguliere programma valt.

Eerst de terminologie.

Verbreding: hierbij wordt de reguliere leerstof verbreed, er wordt als het ware wat meer bijgesleept. Wanneer het bijvoorbeeld over paddestoelen gaat, dan kan men dat verbreden door extra leerstof aan te bieden welke met het onderwerp te maken heeft. Dat kan bijvoorbeeld de champignonnenkweek zijn en dan moet de leerling uitzoeken waar dat gebeurt en hoe enz. enz.

Verdieping: hierbij wordt er dieper ingegaan op de aangeboden leerstof. Stel dat het weer over die paddestoelen gaat, dan wordt het moeilijker gemaakt door meer op de details in te gaan. Er kan wat uitgebreider ingegaan worden op de wijze waarop de verschillende paddestoelsoorten zich vermenigvuldigen, welke soorten eetbaar zijn enz. enz.

Verrijking: hierbij wordt er voor leerstof gekozen die in het geheel buiten het curriculum valt. Het gaat dan om vakken die niet in het reguliere programma voorkomen. Denk daarbij aan een cursus sterren en planeten, een vreemde taal leren, kunstgeschiedenis enz. enz.

Verbreding en verdieping krijgen vaak gestalte in de vorm van werkstukken maken, een presentatie voorbereiden of een spreekbeurt houden. Soms kan de leerling dat met iemand samen doen, vaker gaat het om solobezigheden. Een enkele keer ziet men kans om de verschillende leerstofgebieden met elkaar te combineren. Om weer bij die paddestoelen te blijven, het kan hierbij in eerste instantie gaan om extra werk voor het vak biologie, maar men kan ook aardrijkskunde erbij betrekken door de vraagstelling aan te passen. Het onderwerp kan ook in het kader van de geschiedenislessen verder uitgediept worden door de leerling bijvoorbeeld uit te laten zoeken wanneer men voor het eerst paddestoelen at, welke grootheden er in die tijd leefden, welke belangrijke gebeurtenissen er toen plaats vonden enz. enz. Het vak Nederlands kan erbij betrokken worden door te letten op de spelling, zinsbouw, grammatica of door een specifieke samenvattingopdracht te geven.

Verbreding, verdieping en verrijking worden vaak aangewend om te voorkomen dat een leerling moet versnellen. Dat versnellen wil men dan tegenhouden omdat men bijvoorbeeld vindt dat een kind nog erg jong is en/of wanneer men het idee heeft dat een kind daar sociaal en emotioneel nog niet aan toe is. De meeste basisscholen echter beschikken over veel te weinig materiaal om een leerling structureel extra werk aan te bieden gedurende meerdere jaren achtereen. De redenen om niet te versnellen zijn doorgaans oneigenlijke redenen, maar op dat onderwerp wordt bij het beantwoorden van deze vraag niet ingegaan. Wel kan nog opgemerkt worden dat versnellen in feite altijd samen dient te gaan met verbreden, verdiepen en verrijken.