Een logisch gevolg van versnellen op de basisschool is het feit dat kinderen erg jong zijn wanneer zij naar het voortgezet onderwijs gaan.
Scholen voor voortgezet onderwijs zijn hier niet op ingesteld. Zo zijn er nogal wat praktische bezwaren, welke overeenkomen met het probleem van een vierjarige in groep vier. Een kind van tien jaar is vaak beduidend kleiner dan een kind van twaalf jaar. Verhoudingsgewijs is de boekentas, welke voor een twaalfjarige al zwaar is, loodzwaar. Het kind kan zo klein zijn dat het op een kinderfiets naar school moet fietsen. De route van huis naar school kan zo druk en gevaarlijk zijn dat het nauwelijks verantwoord lijkt het kind alleen te laten fietsen. De voorzieningen van het openbaar vervoer zijn soms zodanig dat het kind 1½ uur nodig heeft voor een bustocht waar het met de fiets twintig minuten voor nodig heeft. Als het kind dan op school zit, blijkt het schoolmeubilair totaal ongeschikt te zijn. Het kind is niet in staat goed te zitten en dat kan hoofdpijn of rugklachten veroorzaken. De leerling gaat zitten te wiebelen en dat kan de ergernis van de docent oproepen. Wanneer de stoel en tafel niet op maat zijn, kan het erg moeilijk zijn om netjes te schrijven. Het kost een tienjarige veel extra lichamelijke en geestelijke inspanning om het onderwijs op de middelbare school te volgen.
Na een vermoeiende dag volgt er dan ook nog huiswerk. Het kind wordt zeker in het begin helemaal opgeslokt door school, voor vrijetijdsbesteding is er geen vrije tijd meer over. Het kind kan dit als een behoorlijke tegenvaller beschouwen en verzuchten dat hij liever nog een jaar op de basisschool was gebleven. Als het kind dat idee al niet oppert, kom je er zelf misschien wel mee. Je ziet dat het zwaar is voor je kind.

Maar dan realiseer je je op zeker moment dat iedere brugklasser het de eerste tijd wel moeilijk heeft. Allemaal moeten ze wennen aan dit nieuwe leven, allemaal hebben ze er moeite mee om huiswerk te maken na een vermoeiende dag en bijna alle brugklassers liggen ‘s avonds wel eens in hun bed te huilen omdat het ze allemaal te veel wordt. Na een periode van aanpassing vinden de meeste brugklassers hun weg in school wel en na een paar maanden kunnen ze zich nauwelijks nog voorstellen dat ze het even zo moeilijk gehad hebben.

Voor de jonge kinderen blijven de praktische problemen wel aanwezig. Ook al pas je je aan, je stoel en tafel blijven voorlopig nog te groot.Ook al pas je je aan, de andere kinderen blijven één of twee koppen groter dan jij en met gymnastiek kan dat knap lastig zijn.

Of een hoogbegaafd kind nu tien of twaalf jaar is wanneer het naar het voortgezet onderwijs gaat, ook nu kan blijken dat het kind sneller leert dan zijn klasgenoten. Dat het de leerstof welke behandeld gaat worden reeds beheerst. Ook nu kan de leerling zich gaan vervelen, ook nu kan het gaan onderpresteren. De leerling heeft dus goede begeleiding nodig. Wanneer de leerling meer leerstof aankan dan er aangeboden wordt, moet er naar een oplossing gezocht worden. Ook nu kan een versnelling overwogen worden, maar als het kind nog maar tien jaar was toen het naar het voortgezet onderwijs ging, zal bijna niemand dat voorstaan.

In het algemeen kan gesteld worden dat hoogbegaafde kinderen beter af zijn in een VWO brugklas. Wanneer de verschillende onderwijstypen bij elkaar in de klas zitten, zal er steeds rekening gehouden moeten worden met het laagste niveau. Dit werkt verveling en onderpresteren in de hand. Wanneer een school meerdere hoogbegaafde brugklassers in huis heeft, is het wel handig om ze bij elkaar te plaatsen en ze een eigen programma te bieden. De reguliere leerstof kan in een versneld tempo worden aangeboden zodat er tijd vrij komt voor extra leerstof.

Voor het jonge kind kunnen er wel enkele aanpassingen gedaan worden. Zo kan de school een extra set boeken beschikbaar stellen, zodat de leerling niet alles hoeft mee te slepen. In plaats van multo-mappen kunnen dossiermappen gebruikt worden. Het kind kan z’n gymschoenen in een kluis leggen en zo zijn er nog wel wat manieren te bedenken waarop de last lichter gemaakt kan worden. Het meubilair blijft problematisch. De oplossing kan zijn om voor elk klaslokaal één of twee kleinere sets aan te schaffen zodat ook de kleinste kinderen goed kunnen zitten. Dit is een behoorlijke investering, maar met een toenemend aantal jonge kinderen in het voortgezet onderwijs verdient deze zichzelf wel weer terug.

De jonge leeftijd van het kind hoeft geen bezwaar te zijn in het ontwikkelen van vriendschappen. Een hoogbegaafd kind kan meestal beter overweg met oudere kinderen. Toch kan een kind van tien z’n klasgenoten van twaalf jaar nog behoorlijk kinderachtig vinden. Op emotioneel gebied komen hoogbegaafde kinderen nogal eens eerder in de pubertijd dan hun leeftijdgenoten. Het puberale gedrag van de klasgenoten heeft de tienjarige dan eventueel al achter zich liggen. Misschien is dat ook wel de reden waarom met name hoogbegaafde meisjes pas in de hoogste klassen van het voortgezet onderwijs echte vriendinnen krijgen.

Een klas zal er zelden moeite mee hebben om een hoogbegaafd kind te accepteren dat één of twee jaar jonger is. Vooral de houding van de docenten is hierin vaak van doorslaggevende aard. Een goed presterend kind dat belangrijk jonger is, is voor een klas vaak makkelijker te accepteren dan een leeftijdgenoot die overal het beste in is. Dat kan een reden zijn waarom kinderen die versneld zijn daarna minder gepest worden dan toen ze nog bij hun leeftijdgenoten in de klas zaten.

Meer (andere) artikelen kunt u vinden in de readers van OMNINO (zie publicaties).