“U kunt uw kind maar het beste naar een speciale school voor hoogbegaafden laten gaan”, zei een docente van Hagar tegen ons aan het einde van een tienminutengesprek. Hagar liep nogal voor met dat bepaalde vak, maar haalde toch geen goede cijfers. Dat had er alles mee te maken dat ze de leerstof al zo goed als beheerste, maar dat er andere dingen werden gevraagd dan zij wist. Hagar deed namelijk nauwelijks haar boek open voor dat vak. Wanneer ze dan bijvoorbeeld woorden moest vertalen, wist ze woorden op te schrijven die veel moeilijker waren, maar niet in het boek stonden. Dat die woorden wel een correcte vertaling waren, deed er dan niet toe. Die woorden stonden niet in het boek en waren dus fout. Dat waren te moeilijke woorden voor de 1ste klas van het gymnasium. En Hagar moest hetzelfde leren als haar klasgenoten. En zo was het niet alleen bij dat ene vak. “U kunt vast wel een beurs krijgen voor zo’n speciale school”, voegde de docente er nog aan toe. Maar er waren in die tijd helemaal nog geen scholen voor hoogbegaafde leerlingen, laat staan dat er beurzen voor waren. Er waren wel een paar scholen verspreid over het land, die zo vooruitstrevend waren dat ze er een hoogbegaafdenbeleid op na hielden, maar die scholen waren bepaald niet naast de deur. En de extra kosten die dit met zich mee zou brengen, werden echt niet vergoed. Die docente dacht dus een goed advies te geven aan de ouders van een hoogbegaafde leerling die vast dreigde te lopen. Zo’n speciale school, dat zou dan vast wel wat zijn voor Hagar. Jammer dat zo’n school er dan toch niet was, vond de docente. En ik bedacht me dat ze dat vooral jammer vond voor zichzelf en de school. Want nu er dan toch niet zo’n school voor hoogbegaafden was, kon men de verantwoordelijkheid niet maar zo van zich af schuiven. Dacht ik.

Wanneer er al een speciale school voor hoogbegaafde leerlingen zou zijn geweest, dan denk ik niet dat ik mijn kinderen naar zo’n school zou willen laten gaan. Binnen het reguliere onderwijs zou er zeker ook een plek moeten zijn voor hoogbegaafde leerlingen. Dat kan in de vorm van speciale klassen of in de vorm van speciale programma’s, of door differentiatie van de leerstof. En nog liever door het hele systeem te veranderen.

Dat leerlingen onderwijs op maat dienen te krijgen, blijkt vooral voor hoogbegaafde leerlingen nogal eens een loze kreet te zijn. En zo lopen heel wat van deze leerlingen stuk, juist dankzij het onderwijs. Dat er uiteindelijk zo hier en daar dan toch scholen verschijnen die juist gericht zijn op het geven van onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen, is niet zo vreemd. En het is niet de overheid die deze scholen in het leven heeft geroepen. Zonder het particulier initiatief en zonder particuliere gelden, zouden deze scholen zeker niet het levenslicht hebben kunnen aanschouwen.

Hoewel ik geen voorstander ben van speciale scholen voor hoogbegaafde leerlingen, juich ik die initiatieven toch wel toe. Dergelijke scholen kunnen heel goed als proeftuin dienen waar men kan leren hoe men het beste onderwijs kan geven aan hoogbegaafde leerlingen. Waar men kan ontdekken welke methoden en materialen het beste aanslaan. Daarnaast is het zo dat er dan tenminste ergens een plek is voor leerlingen die helemaal vast zijn gelopen. Die het niet alleen maar moeilijk zijn gaan vinden om te leren, maar die het zelfs moeilijk zijn gaan vinden om te leven.

Om zich goed te kunnen ontwikkelen hebben kinderen het nodig zich te kunnen spiegelen aan, en op te kunnen trekken met ontwikkelingsgelijken. Dit is natuurlijk een goed argument voor speciale scholen voor hoogbegaafde leerlingen. Echter, naast het omgaan met die ontwikkelingsgelijken hebben kinderen het ook nodig om in contact te komen met kinderen die anders zijn dan zij zelf zijn. Immers de maatschappij bestaat niet uit alleen maar hoogbegaafden, dus is er alles voor te zeggen om een kind onderwijs te laten volgen in een omgeving waarin zij niet alleen maar met hoogbegaafden in contact komen. Het is fijn wanneer kinderen kunnen leren in hun eigen tempo, op hun eigen manier, en dat dan ook nog samen met kinderen van een gelijk ontwikkelingsniveau. Maar dat neemt niet weg dat hoogbegaafde leerlingen heel goed een aantal andere schoolse vakken en activiteiten samen kunnen doen met leerlingen die niet hoogbegaafd zijn. Denk hierbij aan vakken zoals gym, handvaardigheid of textiele werkvormen. Daarnaast zijn er activiteiten zoals bijvoorbeeld vieringen, toneel, excursies enz. waaraan kinderen van een verschillend intellectueel niveau prima samen deel kunnen nemen. Dan leren kinderen om niet alleen rekening te houden met hun eigen grenzen, maar ook met die van anderen.

Hagar is uiteindelijk na de 3de klas toch wel van school veranderd. Ze ging niet naar een school voor hoogbegaafde leerlingen, maar juist naar een scholengemeenschap. Hoewel er in die tijd nog niet echt een hoogbegaafdenbeleid was op die school, en Hagar de klassikale lessen volgde, voelde ze zich op die school binnen korte tijd toch helemaal op haar gemak. En dat had er dan veel mee te maken dat ze niet alleen door haar klasgenoten, maar ook door haar docenten werd geaccepteerd zoals ze was. Na drie jaar gymnasium wist Hagar niet goed meer hoe ze moest leren en hoe ze moest leven. Het plezier in beide leek ze verloren te hebben. Op haar nieuwe school heeft ze in de resterende 3 jaar ook niet goed geleerd hoe ze moest leren, maar dat weerhield haar er niet van om zonder al te grote moeite haar diploma te halen. En wat belangrijker was, ze kreeg haar levenslust weer terug en kon het leven weer gaan zien als een uitdaging, in plaats van als een bezoeking.

Hoe het Hagar is vergaan op de basisschool en de eerste periode in het voortgezet onderwijs kan men lezen in Hagar, een hoogbegaafd meisje.