“Zo, wat zul jij trots zijn op je dochter”, werd er nogal eens tegen me gezegd in verband met de prestaties van Hagar. Ik werd geacht er trots op te zijn dat ze als peuter van 3 jaar kon lezen, dat ze als 5-jarige geen moeite had met de sommen van groep 5, dat ze als 10-jarige naar het gymnasium ging en als 16-jarige naar de Universiteit. Maar ik vond trots nooit een goede omschrijving voor de gevoelens die ik had voor mijn dochter in relatie tot haar prestaties. Wanneer ze iets leerde uit eigen gedrevenheid, dan vond ik trots zijn niet op zijn plaats.En er zijn ouders die trots voelen wanneer wanneer hun hoogbegaafde kind op de leeftijd van 5 jaar naar groep 3 gaat. En er zijn ouders die trots voelen wanneer hun kind hoge cijfers haalt, of een hoge CITO-score. Er zijn ouders die trots voelen waar het de prestaties van hun hoogbegaafde kinderen betreft. En er zijn ouders die er trots op zijn dat hun kind hoogbegaafd is.

In de loop van de tijd heb ik zelf moeite gekregen met het begrip trots. Waarom zou je trots zijn wanneer je hoogbegaafde kind een hoge CITO-score haalt? Dat ligt dan toch in de lijn van de verwachtingen? Waarom zou je trots zijn wanneer je hoogbegaafde kind met 10 jaar naar het VO gaat? Voor dit kind is dat in feite toch normaal? Waarom trots zijn op je hoogbegaafde kind, waar het alleen maar om die hoogbegaafdheid gaat? Hoogbegaafdheid vind ik niet iets om trots op te zijn, je wordt er immers mee geboren? Je kunt er blij mee zijn, net zoals je blij kunt zijn met je rode haar of zo. Ik bedoel maar, hoogbegaafdheid op zich is geen verdienste. Een hoog IQ is niet iets om trots op te zijn. Het is een gave, een talent. Die gave kun je uitbuiten, waarmee ik bedoel, je kind stimuleren er uit te halen wat er in zit. En dat gaat voor elke ouder op en voor elk kind, hoogbegaafd of niet.

Toen Hagar dan met haar 16 jaren haar gymnasiumdiploma wist te halen kreeg ik van veel mensen te horen dat ik dan vast wel trots op haar zou zijn. Zo jong en dan zulke goede cijfers en ook nog een vak extra, dan zou ik wel extra trots zijn. Maar ik wist niet precies waar ik dan trots op moest zijn. Het was toch niet mijn prestatie? Hagar had gedaan wat ze kon, waar ze goed in was, en wanneer ik eerlijk ben, dan zou ik zelfs kunnen zeggen dat ze nog onder haar kunnen had gepresteerd. Ze had namelijk nauwelijks haar boeken ingekeken. Is dat iets om trots op te zijn? Het is natuurlijk heel gemakkelijk wanneer je op die manier een diploma kunt halen, maar daar trots op zijn?

Haar broer, 3 jaar en 3 weken ouder, zat in dezelfde klas en haalde op dat moment zijn Atheneumdiploma. Moest ik nu meer of minder trots zijn op hem omdat hij een vak minder had en 3 jaar ouder was? Hij is ongeveer net zo intelligent als zijn zusje waarmee hij drie jaar in de klas had gezeten. Zij had twee klassen over geslagen en hij had een keer gedoubleerd omdat hij niet nog eens twee jaar verder wilde met vakken die hij toch niet zo interessant vond. Iets om trots op te zijn? Zo’n doublure uit eigen wil vanwege een verkeerde pakketkeuze en dan bij je 3 jaar jongere zusje in de klas te komen, iets om trots op te zijn? Hij slaagde met goede cijfers en daarbij werd opgemerkt dat hij de enige was die consequent bij alle vakken hoger had gescoord op het centraal schriftelijk examen dan op de schoolonderzoeken. Meestal is het andersom. Is dat iets om trots op te zijn? En net als zijn zusje had hij nauwelijks gestudeerd en sommige boeken had hij niet eens open gehad. Is dat dan iets om trots op te zijn?

Voor nogal wat mensen lijkt trots gelijk te staan aan liefde en daar kleeft een bezwaar aan, namelijk, men kan liefde en trots dan aan elkaar gelijk gaan stellen. Trots is verbonden aan prestaties, liefde is verbonden aan personen. Trots en liefde lijken nogal eens met elkaar verward te worden. En wanneer een kind dan eens geen goede prestatie neerzet, dan kan het bang zijn de liefde van de ouders te verliezen.

Trots als gevoel dat je hebt over je zelf, omdat je zelf iets hebt gepresteerd, omdat je iets tot stand hebt gebracht dat veel inspanning heeft gekost, daar is niets mis mee. Wanneer je hard hebt gewerkt om een prestatie neer te zetten, dan kun je daar best trots op zijn, dat is het zelfvoldane gevoel waar “Van Dale” het over heeft. Dan weet je dat je niet meer of beter bent dan een ander, maar dat je op dit moment wel boven jezelf bent uitgestegen. Dat geeft een goed gevoel en binnen onze taal komt het woord trots het meest overeen met dat gevoel, veel mensen zullen je kunnen begrijpen wanneer je daar het woord trots gebruikt.
Het vervulde mij niet met trots toen Hagar als net 16 jarige haar gymnasium diploma haalde, ik had dat namelijk niet gedaan, zij had dat zelf gedaan. Daarbij had ze vaak tegen de stroom in moeten zwemmen. Niet de prestatie op zich was zo bijzonder, maar wel het doorzettingsvermogen van Hagar, de weg waarlangs zij gegaan was, alle obstakels die ze had overwonnen. De manier waarop zij dat gedaan heeft, daar mag ze zelf trots op zijn. En ik heb bewondering voor haar, voor haar moed en doorzettings­vermogen. En voor de taalpuristen, bewondering is niet hetzelfde als trots, bewondering betekent niets meer of minder dan waardering.