Het gaat om kinderen die zich doorgaans niet alleen sneller, maar ook anders ontwikkelen dan de meeste andere kinderen. Deze kinderen zijn vlot van begrip en hebben een uitstekend geheugen.Op jonge leeftijd kan dit kind opvallen door een grote woordenschat en een goede zinsopbouw. Dikwijls is er sprake van een snelle motorische ontwikkeling. Maar ook komt het voor dat het kind wat later is met praten en zich motorisch wat langzamer ontwikkelt. Dan gaat het vooral om kinderen met een perfectionistische instelling. Zij beheersen een vaardigheid vaak van de ene op de andere dag of gaan heel laat praten, maar dan wel gelijk in volzinnen.

Een hoogbegaafd kind heeft meestal een grote hang naar autonomie en kan moeite hebben met het aanvaarden van autoriteit van anderen. In de meeste gevallen heeft een hoogbegaafd kind een enorme hekel aan oefenen en herhalen. Dikwijls hebben ze dit ook niet nodig. Andere opvallende eigenschappen van hoogbegaafde kinderen zijn creativiteit, originaliteit, een goed probleemoplossend vermogen, nieuwsgierigheid en leergierigheid. Meestal is er sprake van een brede belangstelling en een goede algemene ontwikkeling.

Op school kunnen er problemen ontstaan omdat het onderwijs niet aansluit op de capaciteiten en het ontwikkelingsniveau van deze leerling. Wanneer het kind zijn/haar motivatie verliest kan het in een vicieuze cirkel belanden; het onderwijsaanbod is onder het niveau van het kind, daardoor gaat het kind onderpresteren en vervolgens krijgt het onderwijs op een nog lager niveau aangeboden. Van de aanvankelijke ontwikkelingsvoorsprong lijkt vaak niets meer over te blijven en het kind dreigt te worden verwezen naar het speciaal onderwijs. Wanneer een leerling een grote voorsprong heeft op zijn of haar klasgenoten kan zich de vraag voordoen of het beter is een jaar te versnellen of dat de leerling voldoende geholpen is met verbreding, verdieping en verrijking van de leerstof.